Onderzoek

Geschiedenis

In opdracht van de DCMR heeft het adviesbureau MWH alle relevante historische gegevens in een digitaal archief opgenomen. Op basis daarvan hebben de adviesbureaus Geofox-Lexmond en TTE een kaartenatlas en een stoffenlijst samengesteld:

De kaartenatlas bevat de plattegronden van het terrein in verschillende jaren, waarbij vooral aandacht is besteed aan de verschillende productieonderdelen en de ligging van dijken en sloten.

De stoffenlijst is afgeleid van de productieprocessen en is belangrijk om aan laboratoria te kunnen opgeven op welke stoffen de monsters van grond, grondwater en bodemlucht minimaal moeten worden geanalyseerd

Grondwater

Het grondwater op het EMK-terrein staat al vele jaren hoger dan verwacht. De oorzaak daarvan is lange tijd onopgehelderd gebleven, ondanks jarenlange naspeuringen. De adviesbureaus Geofox-Lexmond en TTE hebben de oorzaak van de hoge grondwaterstand achterhaald. Die heeft te maken met drie omstandigheden.

Allereerst is de grondwaterstand rondom het EMK-terrein nog hoger dan die op het EMK-terrein. Dat is een gevolg van de ophoging van de Stormpolder. De oorspronkelijke polderstructuur met sloten voor het afvoeren van water is grotendeels (behalve een paar laag gelegen plekken) bedolven onder meters ophoogmateriaal. Nieuwe sloten zijn niet aangelegd. Ook vindt het grondwater een barrière van de natuurlijke stroming in de damwand rond het EMK-terrein (met als gevolg: stuwing). Om deze redenen heeft zich op grote delen van de Stormpolder een nieuwe, hoge grondwaterstand ingesteld.

Daarnaast bevindt zich tussen de onderzijde van het asfalt en de bovenzijde van de cementbentonietwand een opening met een hoogte van 1 meter. Bij de aanleg van de isolerende voorzieningen is het volledig ‘opmetselen’ van de cementbentonietwand tot aan de asfaltlaag niet nodig geacht. Dat heeft te maken met de grondwaterstand die destijds aanzienlijk lager was dan nu. Door de hoge grondwaterstand kan het grondwater van buiten het EMK-terrein over de bovenzijde van de cementbentonietwand naar de binnenkant het EMK-terrein stromen.

De derde reden is dat de oorspronkelijke bodem binnen het EMK-terrein van nature al slecht doorlatend is. Dat is nog versterkt door de druk van de vele meters ophoogmateriaal. Dit heeft tot gevolg dat het grondwater binnen het EMK-terrein niet of nauwelijks van boven naar beneden stroomt. Het grondwater zoekt een andere weg, via horizontale stroming naar het laagste punt van het EMK-terrein. Dat is de zijde van het EMK-terrein waar stalen damwanden zijn aangebracht en waar het grondwater wordt opgepompt om de druk op de damwanden aanvaardbaar te houden.

Drijflaag

Uit eerdere waarnemingen is gebleken dat op het grondwater een zogenaamde drijflaag aanwezig is, met daarin stoffen die lichter zijn dan water. Er is onderzoek gedaan naar de chemische en de fysische eigenschappen van de drijflaag, om daaruit af te leiden op welke wijze het verwijderen mogelijk is. Gebleken is dat er diverse drijflagen in de ondergrond voorkomen, met verschillende chemische en fysische eigenschappen.

Uit het onderzoek blijkt dat op delen van het EMK-terrein in de bodemlucht hoge methaangehalten voorkomen. Het was onduidelijk of het methaan van nature in deze bodem voorkomt of dat de stof door afbraak van verontreinigende stoffen is ontstaan. In verband met de aanwezigheid van methaan zijn extra beveiligingsmaatregelen genomen voor het grondwateronttrekkingssysteem en voor het personeel dat monsters van de bodem neemt.

Eventuele verontreiniging buiten het terrein

Er is onlangs een onderzoek uitgevoerd naar eventuele bodemverontreiniging buiten het EMK-terrein. Dit onderzoek is ingegeven door de veronderstelling dat als het grondwater van buiten naar binnen kan stromen, het grondwater wellicht periodiek ook van binnen naar buiten kan stromen.

In het grondwater buiten het EMK-terrein is verontreiniging aangetroffen. Ook zijn er licht verhoogde gehalten aan aromatische koolwaterstoffen gemeten. Deze gehalten worden ook tot 100 meter stroomopwaarts van het EMK-terrein aangetroffen. Daarom lijkt hier sprake van een verhoogd ‘achtergrondgehalte’.
Daarnaast zijn op twee plaatsen direct naast de damwand sterk verhoogde gehalten aan naftaleen gemeten. Mogelijk zijn deze te relateren aan het EMK-terrein. Het is onduidelijk of deze verontreiniging van voor of na de isolatie dateert.

Verder komen anorganische verontreinigingen in het algemeen in licht verhoogde gehalten voor, op meerdere plaatsen in matig verhoogde gehalten en op één plaats in een sterk verhoogd gehalte. Een relatie met het havenslib waarmee de Stormpolder is opgehoogd ligt voor de hand.

Maar de aangetroffen verontreiniging vraagt - gelet op de huidige bestemming - niet om maatregelen. De resultaten zijn samengevat in een artikel dat is gepubliceerd in het tijdschrift Bodem.